برق خورشیدی و تابش خیرهکننده؛ گزارش IEA 2024
شرکت پی‌تی سِلاراس دایا اوتما (PT Selaras Daya Utama)، معروف به سِدایو سولار، یک پیمانکار EPC اندونزیایی، و یود سولار تکنولوژیز، یکی از شرکت‌های زیرمجموعهٔ گروه گودوی، یک شرکت مشترک برای تأمین مالی، ساخت و مدیریت پروژه‌های خورشیدی تجاری، صنعتی و نیروگاهی در سراسر اندونزی تأیید کرده‌اند.
شرکت جدید اولویت را به نصب‌های پشت‌بامی تجاری و صنعتی، آرایه‌های زمین‌نصب و توسعه‌های بزرگ نیروگاهی خواهد داد و هم‌زمان سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی باتری (BESS) را نیز دربر خواهد گرفت.
گروه گودوی (GoodWe) که شرکت مادر یود سولار تکنولوژیز است، تولیدکنندهٔ اینورترهای خورشیدی مستقر در چین بوده و در حال توسعهٔ خط محصولات خود برای پوشش سامانه‌های مدیریت انرژی، پمپ‌های حرارتی، شارژرهای خودروی برقی، مصالح خورشیدی یکپارچه‌با ساختمان و باتری‌ها است. این شرکت در بورس اوراق بهادار شانگهای (Shanghai Stock Exchange) معامله می‌شود، دارای سرمایهٔ بازار حدوداً CNY 13.3 billion (US$2 billion) است و بیش از 6,000 نفر نیروی کار بین‌المللی دارد.
این همکاری اندونزیایی گامی کلیدی در مسیر رشد یود سولار از بازار خانگی چین به سوی منطقهٔ آسیا و اقیانوسیه است. در آوریل 2026، این شرکت یک هاب عملیاتی در بانکوک (Bangkok) تایلند (Thailand) راه‌اندازی کرد که ورود رسمی آن به جنوب شرقی آسیا و آغاز آنچه رهبری شرکت آن را «استراتژی گسترش جهانی گسترده‌تر» توصیف کرد، را نشان می‌دهد. علاوه بر این، گفت‌وگوهایی میان مدیرعامل یود سولار تکنولوژیز، یودونگ بی (Yudong (Bryan) Bae)، و وزیر دولت فیلیپین، ما. کریستینا آ. روک (Ma. Cristina A. Roque)، به برنامه‌هایی برای گسترش حضور عملیاتی شرکت چینی در فیلیپین انجامید.
برایان بی، مدیرعامل یود سولار، در توضیح این اتحاد گفت: «این مشارکت گامی مهم در توسعهٔ بین‌المللی یود سولار است.»
شرکت سِدایو سولار که در 2009 تأسیس شد، برای تأمین‌کنندهٔ برق دولتی اندونزی و وزارت انرژی و منابع معدنی پروژه‌های نیروگاهی خورشیدی طراحی کرده است. علاوه بر خدمت‌رسانی به معادن، مرکز داده و بخش‌های صنعتی، این شرکت تمرکز مشخصی بر استقرار خورشیدی خارج از شبکه برای نیازهای جوامع و سازمان‌های دورافتاده دارد.
فندی لیِم (Fendi Liem)، مؤسس و مدیرعامل سِدایو سولار، اظهار داشت: «در بیش از 17 سال گذشته، سِدایو متعهد به ارائهٔ راهکارهای خورشیدی مقاوم و پایدار در سراسر اندونزی بوده است. همکاری با یود سولار تخصص محلی ما در میدان را با منابع سرمایه‌گذاری، قابلیت‌های فناوری و تجربهٔ پروژه‌های جهانی آن‌ها تلفیق می‌کند.»
یک گزارش جدید از برنامهٔ سیستم‌های برق خورشیدی آژانس بین‌المللی انرژی (IEA PVPS) که اینجا [PDF] منتشر شده و با عنوان «قوانین و روش‌های ارزیابی تابش خیرهکننده برای پنل‌ها و سامانه‌های خورشیدی یکپارچه‌با ساختمان» (Glare Legislation and Assessment Methods for BIPV Modules and Systems)، دامنه‌ای از قوانین و راهنمایی‌های دولتی مربوط به تابش خیرهکننده از نصب‌های خورشیدی را تشریح می‌کند و تفاوت چشمگیری در سیاست‌ها و الزامات موجود در سطح بین‌المللی و سطوح محلی‌تر نشان می‌دهد.
نویسندگان گزارش اشاره می‌کنند که محدودیت‌های پذیرفته‌شدهٔ گسترده‌ای برای تابش خیرهکننده وجود ندارد و روش‌های توافق‌شده‌ای برای سنجش آن تعریف نشده است. یکی از معدود نقاط توافق در میان همهٔ مناطق مورد بررسی آن‌ها، نیاز به اقدامات کاهش تابش خیرهکننده در اطراف مراکز حمل‌ونقل، به‌ویژه مراکز هوانوردی، بوده است.
این گزارش همچنین روش‌های رایج کاهش تابش خیرهکننده از پنل‌های خورشیدی را بررسی می‌کند، از جمله پوشش‌های ضدبازتاب، اقدامات پسنصب مانند پوشش فیلمی پسنصب، و مسائل مرتبط با جهت‌گیری پنل، زاویهٔ شیب و ممانعت فیزیکی دید از آرایه‌های پنل.
بریتانیا (United Kingdom)
در بریتانیا، شرایط رسمی برنامه‌ریزی معمولاً تنها برای مزرعه‌های خورشیدی و آرایه‌های پشت‌بامی بزرگ زمانی اعمال می‌شود که در نزدیکی جاده‌ها، خطوط راه‌آهن یا فرودگاه قرار داشته باشند. مقررات مربوط به درخشش (glint) از خورشیدی شبیه مقرراتی است که بازتاب نور از ساختمان‌های بلند یا آینه‌ای را کنترل می‌کند (همان‌گونه که در کانادا، که در ادامه ذکر می‌شود، وجود دارد). روش ارزیابی یکسان و جهانی برای تابش خیرهکننده وجود ندارد، اما «روشنایی پوششی» (veiling luminance) در آستانهٔ نگرانی قرار می‌گیرد وقتی به 500 کاندلا بر مترمربع (cd/mB2) برسد.
اروپا
در سطح اتحادیهٔ اروپا الزام سراسری برای کاهش تابش خیرهکننده وجود ندارد، به‌جز در قوانین خاص هوانوردی اروپا، اما چندین کشور عضو راهنمایی‌ها و مقررات خاص خود را منتشر کرده‌اند.
آلمان (Germany) از بخش «راهنمای نور» در قانون حفاظت از انتشار فدرال خود در این حوزه استفاده می‌کند. «اختلال قابل توجه» زمانی تعریف شده است که املاک مجاور نصب بیش از 30 دقیقه در روز یا 30 ساعت در سال تحت تأثیر قرار گیرند.
راهنمایی مشابه اما غیرالزام‌آور در قانون حفاظت محیط زیست سوئیس (Switzerland) گنجانده شده است. این قانون آستانهٔ روزانهٔ 30 دقیقه بازتاب که بر دیگر خانه‌ها تأثیر می‌گذارد را تعیین می‌کند، اگرچه در روزهای معدودی مدت‌های طولانی‌تری مجاز است، با حداکثر کلی 60 ساعت تابش خیرهکننده در سال. آستانهٔ لومینانس 50,000 کاندلا بر مترمربع (cd/mB2) در سوئیس برای تعیین انعکاس‌های مشکل‌ساز استفاده می‌شود.
اتریش (Austria) در دسامبر 2024 راهنمای فنی OVE R11-3 را کنار گذاشت و در حال حاضر قانون یا مقررهٔ خاصی برای تابش خیرهکنندهٔ مربوط به خورشیدی ندارد. دانمارک (Denmark) و ایتالیا (Italy) از قوانین مزاحمت مدنی برای پرداختن به هرگونه بازتاب بیش‌ازحد استفاده می‌کنند، و در فرانسه (France)، هلند (Netherlands)، نروژ (Norway) و اسپانیا (Spain)، ترکیبی از کنترل‌های برنامه‌ریزی، مقررات الزامات ساختمان و/یا ارزیابی موردبه‌مورد می‌تواند روی نصب‌های خورشیدی تأثیر بگذارد.
در همهٔ موارد فوق، آرایه‌های خورشیدی نزدیک زیرساخت‌های حمل‌ونقل معمولاً به‌عنوان موارد خاص تلقی می‌شوند و ملزومات سخت‌گیرانه‌تری برای کاهش تابش خیرهکننده‌ای که خلبانان، رانندگان قطار یا خودرو را تحت تأثیر قرار می‌دهد، دارند.
آسیا، اقیانوسیه و ایالات متحده
آرایه‌های خورشیدی در ژاپن و کرهٔ جنوبی تابع توصیه‌ها و راهنمایی‌های دولت‌های محلی هستند تا قوانینی سراسری. در ایالات متحده، سازمان هوانوردی فدرال مقرراتی دربارهٔ تابش خیرهکننده در نزدیکی برج‌های کنترل ترافیک هوایی صادر می‌کند، اما خارج از فرودگاه‌ها، الزامات اغلب به‌صورت محلی و بر پایه هر شهرداری تعریف می‌شوند. برای مثال، بوستون مطالعات تابش خیرهکننده را برای توسعه‌های عمدهٔ پیشنهادی، از جمله توسعه‌های خورشیدی، لازم می‌داند و چارچوب ارزیابی زیست‌محیطی کالیفرنیا نیز بخش‌هایی دربارهٔ تابش بازتابی دارد.
در بسیاری از مناطق، قواعد مربوط به اثرات نماهای شیشه‌ای یا آینه‌ای ساختمان نیز به نصب‌های خورشیدی بزرگ تعمیم داده می‌شود. نمونهٔ برجسته کانادا است، جایی که اختیارِ تصمیم‌گیری معمولاً به مقامات محلی داده می‌شود، چه مسئله یک آسمان‌خراش با نمای شیشه‌ای باشد یا یک مزرعهٔ خورشیدی بزرگ.
پوشش‌ها، سطوح و جهت‌گیری
بسیاری از تولیدکنندگان خورشیدی از سندبلاست یا اچ‌کاری با اسید برای ایجاد پوشش ضدبازتاب روی سلول‌ها استفاده می‌کنند. چنین سطوحی نسبت به شیشهٔ تخت عملکرد بهتری دارند چون می‌توانند نور را در زاویهٔ تابش بیشتری جذب کنند. با این حال، درمان ضدبازتابِ بیش از حد می‌تواند به‌طور منفی بر راندمان کلی پنل خورشیدی تأثیر بگذارد. گزارش خاطرنشان می‌کند که پوشش‌ها و درمان‌های کاهش‌دهندهٔ تابش که معمولاً توسط سازنده اعمال می‌شوند، از دید ناظر بیرونی بازتاب نور را تا حد قابل‌توجهی کاهش نمی‌دهند.
به‌نظر گزارش، کم‌اثرترین اقدام از نظر هم راندمان کلی پنل و هم کاهش تابش خیرهکننده، اعمال فیلم‌ها یا پوشش‌های اضافی پس از نصب است. گزارش می‌گوید برخی فیلم‌ها الگوهای بازتاب ناخواسته‌ای ایجاد می‌کنند که بر عملکرد پنل تأثیر می‌گذارد و اگرچه اعمال این پوشش‌ها ارزان به‌نظر می‌رسد، دوام و قابلیت اطمینان آن‌ها با درمان‌های سطحی معمول تولیدکننده قابل مقایسه نیست.
به‌طور مشابه، تغییر جهت یا زاویهٔ شیب پنل‌ها می‌تواند به کاهش بازه‌های زمانی تولید تابش خیرهکننده ناخواسته کمک کند، اما این انتخاب‌ها با مصالحه‌هایی در راندمان کلی نصب خورشیدی همراهند. جلوگیری از دید مستقیم نصب‌ها در بسیاری از موارد مؤثر است، اما باید به‌گونه‌ای انجام شود که کمترین تأثیر را بر تولید توان داشته باشد.
آژانس بین‌المللی انرژی پیشنهاد می‌کند که ارزیابی‌های تابش خیرهکنندهٔ مخصوص سایت و زودهنگام انجام شود، حتی در جایی که این ارزیابی‌ها اجباری نیستند، تا تدابیر کاهش‌دهنده قبل از ساخت لحاظ شوند. این آژانس می‌گوید مسئلهٔ تابش خیرهکننده بهتر است در فاز طراحی هر پروژهٔ خورشیدی قابل‌توجهی مورد بررسی قرار گیرد، زمانی که ملاحظات مربوط به سطوح بافت‌دار یا تنظیمات سامانه را می‌توان با حداقل پیامدهای عملکردی اعمال کرد.
نکته برای بازار ایران
در ایران نصب پنل خورشیدی در بخش‌های خانگی، صنعتی و نیروگاهی رشد یافته و مسأله تابش خیرهکننده به‌تدریج مورد توجه قرار می‌گیرد. تدوین راهنمایی‌های ملی می‌تواند به کاهش شکایات محلی و محافظت از ایمنی جاده‌ها و فرودگاه‌ها کمک کند.
